Merkeziyetsizlik nedir, neyle ölçülür

Kısaca

Merkeziyetsizlik, bir ağın çalışmasının tek bir şirkete, sunucuya ya da yazılıma bağlı olmamasıdır.

Bunu bir slogan olarak değil, bir dağılım olarak düşünmek gerekiyor: ağı kaç bağımsız bilgisayar çalıştırıyor ve bu bilgisayarlar kaç farklı yazılım kullanıyor.

Düğüm ne yapıyor

Ağa bağlı her bilgisayara düğüm deniyor. Düğümün işi izlemek değil, denetlemek. Ethereum'un dokümanı bunu şöyle yazıyor:

"Your node verifies all the transactions and blocks against consensus rules by itself. This means you don't have to rely on any other nodes in the network or fully trust them."

Buradaki asıl cümle sonunda: başka hiç kimseye güvenmek zorunda kalmıyorsunuz. Merkeziyetsizliğin pratik karşılığı bu.

İstemci çeşitliliği

Düğüm sayısı tek başına yetmiyor. O düğümlerin hepsi aynı yazılımı kullanıyorsa, o yazılımdaki bir hata ağın tamamını aynı anda etkiler.

Bu yüzden farklı ekiplerin yazdığı birden çok istemci olması bir zayıflık değil, kasıtlı bir güvenlik önlemi. Hedef, hiçbir istemcinin ağa hâkim olmaması.

Derece meselesi, düğme değil

Merkeziyetsizlik açık ya da kapalı değil, azdan çoğa giden bir çizgi. Bir ağ diğerinden daha dağıtık olabilir; ikisi de aynı kelimeyi kullanır.

Bunu kendi başınıza değerlendirmek isterseniz dört soru yeter:

1. Ağı kaç bağımsız düğüm çalıştırıyor?
2. Bu düğümler kimin elinde, kaç farklı kurum?
3. Kaç farklı istemci yazılımı kullanılıyor?
4. İçlerinden biri diğerlerini gölgede bırakacak kadar yaygın mı?

Sık karıştırılanlar

Düğüm sayısı ile dağılım aynı şey değil. Bin düğümün hepsi tek bir şirketin sunucularındaysa sayı büyüktür, dağılım küçüktür.

Doğrulayıcı ile düğüm aynı şey değil. Doğrulayıcı blok üretimine katılır, düğüm kuralları denetler. Bir ağda çok doğrulayıcı olup az bağımsız düğüm bulunabilir.

Merkeziyetsizlik bir özellik listesi maddesi değil. Bir proje kendini öyle tanıtabilir; yukarıdaki dört sorunun cevabı bunu ya destekler ya desteklemez.